ỨNG PHÓ VỚI THỜI TIẾT NẮNG NÓNG – PHÒNG TRÁNH SỐC NƯỚC, SỐC NHIỆT CHO SẦU RIÊNG GIAI ĐOẠN “QUE DIÊM”

ỨNG PHÓ VỚI THỜI TIẾT NẮNG NÓNG – PHÒNG TRÁNH SỐC NƯỚC, SỐC NHIỆT CHO SẦU RIÊNG GIAI ĐOẠN “QUE DIÊM”

Trong canh tác cây sầu riêng, “Que diêm” là giai đoạn trái vừa đậu (3–10 ngày sau thụ phấn), cuống dài, trái nhỏ như đầu que diêm. Đây là giai đoạn tế bào đang phân chia cực mạnh. Phụ thuộc hoàn toàn vào dòng nước + dinh dưỡng + hormone (Auxin, Cytokinin) nên rất nhạy với stress → dễ kích hoạt tầng rời (abscission layer) → rụng.

Rụng “que diêm” là hiện tượng rụng sinh lý phổ biến nhưng rất dễ bị làm trầm trọng nếu can thiệp sai kỹ thuật, đặt biệt trong thời tiết ngày nắng nóng đêm lạnh. Thực tế cho thấy, nhiều vườn mất 50–80% trái non và có 5 nhóm nguyên nhân chính dẫn đến rụng trái đó là: thụ phấn kém (do mưa, ẩm cao, thiếu Ca, B, K và côn trùng hỗ trợ - ong), cây đi đọt cạnh tranh dinh dưỡng, thiếu dinh dưỡng nuôi trái non, dư nước hoặc tưới không hợp lý và thời tiết thất thường, stress cây; ngoài ra còn có yếu tố sâu bệnh hại giai đoạn sau xả nhị. Trong đó nguyên nhân do thời tiết và chế độ nước rất dễ làm cho cây sầu riêng: Mất cân bằng Nước (sốc nhiệt, sốc nước)  → rối loạn Hormone  →  thiếu Canxi cục bộ  →  hình thành tầng rời → rụng que diêm.

Nông dân cần dự đoán và phát hiện sớm để xử lý kịp thời khi quan sát thấy các biểu hiện như: Trái nhỏ, cuống dài (giai đoạn “que diêm”); Cuống bắt đầu vàng nhẹ – mềm yếu; Trái rụng còn tươi (không thối); Rụng mạnh sau nắng gắt, mưa đầu mùa, tưới nước nhiều đột ngột.

Những sai lầm phổ biến bà con thường mắc phải dẫn đến rụng que diêm

• Tưới theo cảm tính
• Tưới không phân biệt loại đất  
• Tưới dồn sau khô hạn
• Tưới không điều chỉnh theo thời tiết
• Không phủ gốc → mất nước nhanh
• Lạm dụng phân bón khi cây đang stress
• Không quan tâm hệ rễ

Trong giai đoạn ra hoa – đậu trái: Nước không chỉ là “cung cấp ẩm” mà là công cụ điều khiển sinh lý cây

• Siết nước đúng → ra hoa đồng loạt
• Giữ nước ổn định → đậu trái cao
• Dao động nước → rụng hàng loạt

Khi hiện tượng “rụng que diêm” và rụng trái non đến từ

Sốc nước (nguyên nhân số 1): Gây rối loạn áp suất nước trong cây. Có 2 dạng nguy hiểm:

• Thiếu nước đột ngột, đất khô nhanh → Abscisic acid (ABA) sản sinh ra, cây đóng khí khổng, ngưng vận chuyển dinh dưỡng dẫn đến trái bị “bỏ đói” → rụng.
• Dư nước đột ngột, do tưới quá nhiều và gặp mưa lớn bất ngờ sau thời gian khô dẫn đến rễ ngộp (thiếu oxy), áp suất thẩm thấu thay đổi đột ngột làm phá vở cân bằng hormone dẫn đến làm giảm Auxin, tăng hormone Ethylene (già hóa) → thúc đẩy hình thành tầng rời → gây rụng hàng loạt.

Sốc nhiệt: Khi nhiệt độ cao (>35°C), chênh lệch nhiệt ngày – đêm lớn và nắng gắt kéo dài + ẩm thấp, làm tăng thoát hơi nước → mất cân bằng nước trong cây, giảm vận chuyển dinh dưỡng Canxi (Ca) vào trái vì Ca chỉ di chuyển theo dòng nước (xylem), nếu nước không ổn định → Ca không tới trái và Abscisic acid (ABA), Ethylene (hormone gây rụng) tăng mạnh. Kết quả làm cuống trái yếu và tầng rời hình thành nhanh → rụng.

Khi cây bị stress: Auxin ↓ + Ethylene ↑ → rụng trái non. Rễ yếu → Cytokinin ↓ → Gián tiếp làm trái non thiếu dinh dưỡng → dễ rụng. Jasmonic acid (JA) ↑  → Ức chế sinh trưởng.

Biện pháp ứng phó với thời tiết bất lợi đến sự rụng que diêm

Quản lý nước giai đoạn “que diêm – trái non” là rất quan trọng. Không tưới mạnh trước – trong ngày xổ nhụy → làm rụng hoa + giảm tỷ lệ thụ phấn.

Quản lý ẩm độ đất theo từng giai đoạn

Duy trì ẩm độ đất ~ 50–60% giai đoạn hãm sinh trưởng” để kích thích ra hoa, tăng nhẹ ẩm độ 60–70% giai đoạn hoa phát triển và xổ nhụy và duy trì ẩm độ 65–75% giai đoạn chạy trái (que diêm → trái non).

Quản lý nước tưới theo cơ cấu đất (loại đất)

• Đất xám, đất cát pha (Đông Nam Bộ): Với đặc trưng mất nước nhanh – giữ nước kém nên tưới nhẹ – chia nhỏ với tần suất: 1–2 ngày/lần giai đoạn xổ nhụy và tưới liên tục – giữ ẩm đều giai đoạn đậu trái 1 ngày/lần.
• Đất đỏ bazan (Tây Nguyên): Do đất giữ ẩm tốt hơn. Biên độ nhiệt ngày – đêm lớn. Đầu mùa mưa dễ mưa dông. Tưới cách ngày hoặc mỗi ngày nhẹ giai đoạn xổ nhụy. Duy trì ẩm ổn định tần suất 1 lần/ngày hoặc 2 ngày/lần (tùy đất) cho giai đoạn đậu trái.
• Đất sét: Giữ nước rất tốt, thoát nước kém, dễ ngộp rễ. Do đó áp dụng giải pháp tưới thưa, lên mô cao, xử lý thoát nước.

Khuyến cáo kỹ thuật “chống sốc nước”

Khi gặp nắng nóng kéo dài:

• Không tăng nước đột ngột
• Tăng dần 10–15% mỗi ngày
• Phun Amino và chiết xuất rong biển

Khi mưa đầu mùa:

• Xả nước nhanh (rãnh thoát)
• Ngưng tưới 1–2 ngày
• Kết hợp:
  • Canxi + Bo (giữ trái)
  • Kali  và Silic (ổn định áp suất thẩm thấu)

Khi đất khô sâu:

• Tưới “mồi” trước (30–40%)
• Sau 6–12h mới tưới đủ. Tránh sốc thẩm thấu

Hiện tượng rụng “que diêm” không thể xử lý hiệu quả nếu chỉ dựa vào phân bón hay thuốc. Yếu tố quyết định là: Quản lý nước đúng + ổn định sinh lý cây

• Nước ổn định → rễ khỏe
• Rễ khỏe → hút Ca tốt
• Ca đầy đủ → cuống chắc → giữ trái

Không có “thuốc chống rụng thần kỳ” mà phải hiểu rằng chống sốc = điều khiển sinh lý cây. Áp dụng nguyên tắc “Phòng là chính” (trước stress). Bằng cách:

• Nước ổn định: Cân bằng áp suất nước, tăng vận chuyển Ca và chống oxy hóa tế bào.
• Phun Ca – Bo: Nền tảng giữ trái. Ngăn hình thành tầng rời và tăng sức sống hạt phấn
• Amino (Proline, Glutamic acid, Alanine, Glycine Betaine): Chất chống stress tế bào
• K + Fulvic và Silic: Điều tiết đóng mở khí khổng và ổn định áp suất thẩm thấu.
• Chiết xuất rong biển (Ascophyllum nodosum): Cân bằng hormone và giảm Ethylen. Trung hòa ROS (gốc tự do) và bảo vệ tế bào khi stress.

“Giữ nước ổn định không chỉ là tưới – mà là giữ được trái, giữ được năng suất.”

Với sầu riêng giai đoạn cận xổ nhụy và ngay sau xổ nhụy, không cắt nước hẳn, chỉ giảm để giữ ẩm nhẹ, rồi tăng nước lại từ từ sau khi xổ nhụy dứt điểm để tránh sốc nước, rụng bông và rụng trái non. Sau xổ nhụy, điểm quan trọng nhất là không tưới ào ạt ngay. Chỉ nên ở mức khoảng 1/2 lượng nước của giai đoạn ra hoa (giữ ẩm mặt đất), sau đó khi trái non được 15–20 ngày thì nâng lên khoảng 2/3 lượng nước giai đoạn ra hoa (quan sát đọt, trái non và độ ẩm đất rồi mới quay về mức tưới bình thường). Nên giữ độ ẩm đất khoảng 60% và tăng nước từ từ để tránh sốc rễ và hình thành tầng rời. Việc ngừng tưới quá lâu hoặc tưới thất thường đều làm tăng nguy cơ sốc nước và rụng bông/trái non.

Lưu ý là các con số này không phải một mức cố định cho mọi vườn; đất cát, đất thịt, cây lớn nhỏ, mật độ tán, thời tiết nóng gắt hay có mưa trái mùa sẽ làm lượng tưới thay đổi.

Phòng kỹ thuật Công ty TNHH Sitto Việt Nam

Sản phẩm Sitto: Amino max 2, Amine, Calcium Boron, Fulvix, Kepltale, Vitaplant 999, Boron150