ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ LÊN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÔM THẺ CHÂN TRẮNG - Ứng dụng vào quản lý thức ăn thực chiến

ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ LÊN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÔM THẺ CHÂN TRẮNG - ỨNG DỤNG VÀO QUẢN LÝ THỨC ĂN THỰC CHIẾN

Tôm là loài động vật biến nhiệt, thân nhiệt thay đổi hoàn toàn theo nhiệt độ của môi trường nước. Vì vậy, trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển, mọi biến động của nhiệt độ đều tác động trực tiếp lên tốc độ trao đổi chất, khả năng tiêu hóa và mức độ bắt mồi của tôm.

Nhiệt độ nước là yếu tố sinh thái chi phối mạnh nhất đến hoạt động trao đổi chất của tôm thẻ chân trắng. Khi nhiệt độ thay đổi, tốc độ chuyển hóa, hoạt động enzyme tiêu hóa và khả năng hấp thu dinh dưỡng của tôm cũng thay đổi theo. Điều này dẫn đến sự thay đổi rõ rệt trong cường độ bắt mồi từng thời điểm trong ngày. Trong điều kiện nuôi mật độ cao trên ao bạt, độ nhạy cảm của tôm với biến động nhiệt độ càng trở nên rõ rệt, kéo theo nhiều rủi ro nếu không điều chỉnh thức ăn phù hợp.

1. Nhiệt độ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng thức ăn

Khi nhiệt độ tăng, tốc độ trao đổi chất trong cơ thể tôm sẽ tăng theo. Để đáp ứng nhu cầu năng lượng cao hơn, tôm buộc phải tăng cường hô hấp nhằm thu đủ lượng oxy hòa tan cần thiết. Cùng lúc đó, nhu cầu tiêu thụ thức ăn cũng tăng lên, quá trình tiêu hóa diễn ra nhanh hơn so với điều kiện bình thường. Tuy nhiên, lượng enzyme tiêu hóa tự nhiên trong cơ thể tôm có giới hạn, nên dù tôm ăn nhiều nhưng khả năng hấp thụ dinh dưỡng không tăng tương ứng. Điều này dẫn đến hiện tượng tôm tiêu tốn nhiều thức ăn nhưng tốc độ tăng trọng không cải thiện, thậm chí FCR tăng cao.

Không chỉ vậy, trong điều kiện nhiệt độ cao, lượng chất thải từ quá trình tiêu hóa bị phân hủy rất nhanh ở tầng đáy. Quá trình phân hủy này tiêu thụ nhiều oxy, gây thiếu oxy cục bộ và tạo điều kiện hình thành hàng loạt khí độc như H₂S, NH₃. Đây là những yếu tố gây stress, làm tổn thương mang và gan tụy, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh.

Ngược lại, khi nhiệt độ giảm nhanh (do gió mùa, mưa lớn hoặc thay đổi thời tiết đột ngột), tốc độ trao đổi chất của tôm giảm mạnh dẫn đến giảm bắt mồi, kéo dài thời gian tiêu hóa và quá trình lột xác. Đặc biệt ở giai đoạn ương giống hoặc tôm post, ngưỡng chịu lạnh rất thấp; khi nhiệt độ xuống dưới mức tối thiểu, tôm có thể ngừng ăn và chết hàng loạt. Tôm thường có xu hướng di chuyển xuống đáy để tránh lạnh, nhưng tại đây lại chứa nhiều khí độc và nấm, khiến nguy cơ nhiễm bệnh tăng cao

2. Các mức nhiệt giới hạn và phản ứng bắt mồi của tôm thẻ chân trắng

2.1. Nhiệt độ thấp (< 26°C): Tôm ăn yếu rõ rệt

Ở mức nhiệt dưới 26°C, tốc độ chuyển hóa của tôm giảm mạnh, enzyme tiêu hóa hoạt động chậm, đường ruột giảm nhu động. Tôm bơi chậm, nằm đáy nhiều, bắt mồi kém và thời gian tiêu hóa kéo dài. Cho ăn mức cao vào thời điểm này dễ dẫn đến dư thừa thức ăn, ô nhiễm đáy và làm tảo suy giảm nhanh.

Ứng dụng thực chiến:

• Giảm 20 – 30% lượng thức ăn.
• Tập trung cho ăn vào thời điểm có nắng lên, khi nhiệt độ tăng.
• Bổ sung enzyme tiêu hóa hoặc men vi sinh đường ruột buổi sáng.

2.2. Nhiệt độ tối ưu (28 – 30°C): Tôm ăn mạnh – tăng trưởng tốt nhất

Trong khoảng nhiệt 28 – 30°C, tốc độ chuyển hóa và hấp thu dinh dưỡng đạt mức cao nhất. Tôm hoạt động linh hoạt, nhu động ruột tăng, hệ enzyme ổn định. Đây là giai đoạn có FCR tốt nhất và tăng trọng nhanh.

Ứng dụng thực chiến:

• Có thể cho ăn tối đa theo sức ăn thật của tôm.
• Tập trung tăng cữ buổi sáng – chiều, hạn chế tăng lượng vào buổi chiều tối.
• Duy trì DO > 5 mg/L để tối ưu hoạt động tiêu hóa.

2.3. Nhiệt độ 31 – 32°C: Tôm bắt đầu ăn yếu dần

Khi nhiệt độ vượt 31°C, tôm phải tiêu hao năng lượng để duy trì cân bằng thẩm thấu và chống sốc nhiệt. DO giảm nhanh khi nước nóng khiến tôm ưu tiên hô hấp hơn là tiêu hóa, dẫn đến giảm bắt mồi. Đường ruột dễ bị “chậm tiêu”, tăng phân mềm.

Ứng dụng thực chiến:

• Giảm 10 – 20% thức ăn ở các cữ trưa – chiều.
• Tăng quạt khí trong khung giờ nóng nhất.
• Bổ sung khoáng tạt để ổn định áp suất thẩm thấu.

2.4. Nhiệt độ cao (> 33°C): Tôm bỏ ăn, nguy cơ sốc nhiệt

Vượt ngưỡng 33°C, tôm giảm mạnh vận động, bắt mồi gần như ngưng. Gan tụy dễ tổn thương, Vibrio tăng nhanh khi nhiệt độ cao. Thức ăn dư thừa trong thời điểm này rất dễ kích độc NH₃, NO₂, gây phân trắng và bùng phát vi khuẩn.

Ứng dụng thực chiến:

• Cắt 100% cữ ăn trưa nếu nhiệt > 33°C.
• Hạn chế thay nước đột ngột vì dễ gây sốc nhiệt.
• Tạt khoáng + vi sinh đúng lúc để giảm áp lực môi trường.

2.5. Biên độ nhiệt ngày – đêm > 5°C: Tôm giảm ăn bất thường

Biên độ nhiệt lớn khiến tôm dễ bị sốc, đặc biệt giai đoạn 25 – 40 ngày. Khi nhiệt giảm sâu vào ban đêm rồi tăng đột ngột buổi trưa, enzyme tiêu hóa bị “rối loạn” khiến tôm giảm ăn dù chỉ số môi trường vẫn bình thường.

Ứng dụng thực chiến:

• Không tăng lượng thức ăn vào ngày có biên độ nhiệt lớn.
• Tăng lượng oxy từ 1 – 3h sáng.
• Tăng cường quạt nước và oxy đáy để tránh phân tầng nước.

3. Điều chỉnh thức ăn dựa trên đường cong nhiệt độ ngày – đêm

Kinh nghiệm thực tế cho thấy, tôm sẽ ăn mạnh nhất khi nhiệt độ ổn định trong khoảng 27 – 30°C suốt 6 – 8 giờ liên tục. Ngược lại, nếu nhiệt tăng nhanh từ 27 → 33°C chỉ trong 2 – 3 giờ, tôm sẽ giảm ăn ở cữ trưa dù vẫn còn trong tuổi ăn mạnh.

Người nuôi tôm cần lưu ý các điểm sau:

• Tăng thức ăn từ từ vào buổi sáng khi nhiệt đang lên.
• Giảm hoặc cắt cữ ăn vào thời điểm nhiệt lên đỉnh.
• Tăng lại nhẹ vào chiều tối khi nhiệt giảm xuống mức 28–30°C.
• Buổi chiều tối chỉ duy trì lượng vừa đủ để giữ ổn định đường ruột.

4. Vai trò của DO trong điều kiện nhiệt độ cao

Nhiệt độ càng cao → DO càng thấp → hoạt động tiêu hóa càng giảm.

Với ao mật độ cao 120 – 300 con/m², chỉ cần DO giảm < 4,5 mg/L là tôm sẽ tự động giảm bắt mồi dù nhiệt vẫn nằm trong vùng tối ưu.

Ứng dụng:

• Bật 100% quạt guồng từ 11 – 16h.
• Tăng sục khí đáy ở các vùng tôm tập trung nhiều.
• Giảm thức ăn khi DO < 5 mg/L.

5. Quy trình cho ăn theo nhiệt độ (áp dụng thực chiến)

Chúng tôi đã tổng hợp dữ liệu từ nhiều vùng nuôi, quy trình quản lý thức ăn theo nhiệt độ khuyến nghị:

Kết luận

Nhiệt độ là yếu tố quyết định trực tiếp đến tập tính bắt mồi và tốc độ tăng trưởng của tôm thẻ chân trắng. Việc hiểu rõ các ngưỡng nhiệt – phản ứng tiêu hóa – kết hợp với điều chỉnh khẩu phần theo từng thời điểm trong ngày giúp giảm hao thức ăn, hạn chế ô nhiễm nước và bảo vệ đường ruột tôm. Với ao bạt mật độ cao, quản lý thức ăn theo nhiệt độ không chỉ là kỹ thuật cần thiết mà còn là giải pháp cốt lõi để đạt hiệu quả kinh tế cao và giảm rủi ro trong các vụ nuôi thời tiết thất thường.

Xem thêm:

• QUY TRÌNH NUÔI TÔM THẺ CHÂN TRẮNG TRÊN AO BẠT ĐÁY
• XÁC ĐỊNH MẬT ĐỘ NUÔI TỐI ƯU TRONG AO BẠT ĐÁY
• Biện pháp phòng trừ & xử lý hiện tượng tôm lột chết